Muzeum – Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej

logoM OPEIKWM scalone

Muzeum – Orawski Park Etnograficzny realizuje projekt “Muzea Otwarte – rozszerzenie możliwości programowych instytucji kultury pogranicza polsko-słowackiego” współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Program współpracy Transgranicznej Interreg V-A Polska – Słowacja 2014-2020, oś priorytetowa 1. Ochrona i rozwój dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego obszaru pogranicza.

Projekt relizowany jest wspólnie przez siedem instytucji partnerskich:

– Muzeum Dwory Karwacjanów i Gładyszów – partner wiodący projektu
– Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu
– Muzeum Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie i Zamek Lipowiec
– Miejski Dom Kultury w Czechowicach-Dziedzicach
– Oravské múzeum Pavla Országha Hviezdoslava v Dolnom Kubíne
– Liptovské múzeum v Ružomberku
– Muzeum – Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej
– Muzeum Tatrzańskie im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem

Cel szczegółowy:

Zwiększenie poziomu zrównoważonego wykorzystania dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego przez odwiedzających i mieszkańców.

Opis projektu:

Muzeum – Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej w ramach projektu realizuje zadanie obejmujące szereg prac mających na celu zmodernizowanie, rozszerzenie możliwości programowych, ożywienie i uatrakcyjnienie oferty oraz stworzenie bardziej przyjaznych warunków do recepcji ekspozycji muzealnej.
Chcemy, aby wszystkie podejmowane przez nas przedsięwzięcia wiązały się w jak największym stopniu z udostępnieniem przestrzeni skansenu osobom z niepełnosprawnościami.
Planujemy się, aby w Chałupie Alojzego Dziubka odwiedzający przed zwiedzeniem muzeum mogli obejrzeć film zawierający podstawowe informacje o historii regionu i działalności skansenu (w wersji polskiej, słowackiej i angielskiej, a także z audiodeskrypcją i PJM), a także zapoznać się z nimi poprzez aranżację niewielkiej wystawy.
Następnie, dzięki montażowi tablic informacyjnych oraz umieszczeniu w obiektach kopii eksponatów przeznaczonych do dotykania zwiedzający będą mieli możliwość samodzielnego zapoznania się z ekspozycją, tekst na tablicach będzie w kilku językach, a wypukłe rzuty (tyflografiki) ułatwią odbiór osobom z niepełnosprawnościami wzroku. Co więcej – dla osób słabowidzących oraz seniorów przewidziano możliwość wypożyczenia specjalnej wersji informatora o odpowiedniej czcionce i wysokim kontraście.
Ponadto nową jakością będzie ścieżka przyrodnicza, która umożliwi zwiedzającym zapoznanie się z florą skansenu, typową dla niegdysiejszych wsi, otoczenia dworów i zagród i ogródków przydomowych. Ścieżka, podobnie jak trasa wiodąca po ekspozycji stałej, będzie możliwa do przejścia z pomocą dedykowanej aplikacji na urządzenia mobilne.
Planowane są także działania mające na celu ożywienie ekspozycji –  aranżacja mobilnego kącika edukacyjnego da trochę radości nie tylko najmłodszym – starszym ułatwi chwilową podróż w świat dawnej wsi, której będzie można doświadczyć praktycznie wszystkimi zmysłami.
W projekcie przewidziano również druk folderów i wydawnictw edukacyjnych, a także montaż ławek w terenie, które dadzą niezbędny odpoczynek podczas zwiedzania osobom z różnymi dysfunkcjami, a także seniorom.
Wszystkie te zadania ukierunkowane są szczególnie na ułatwienie, czy wręcz umożliwienie recepcji ekspozycji skansenowskiej osobom z różnymi niepełnosprawnościami, seniorom, rodzinom z dziećmi. Chcemy uczynić nasz skansen miejscem ciekawym, dostępnym i żywym, aby prezentować dziedzictwo kulturowe Orawy i całego Podtatrza jak najszerszemu gronu odbiorów.

Wartość projektu:

Całkowita wartość projektu to 3 176 919,31 €,  z czego całkowita wartość zadania realizowanego przez Muzeum – Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej to 73 714,27 €.

Dofinansowanie z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego stanowi 85% kosztów kwalifikowanych.

Początki tego pierwszego w powojennej Polsce muzeum na wolnym powietrzu sięgają daleko wstecz, do lat 30-tych XX wieku. Wtedy to zacni potomkowie sołtysio-szlacheckiego rodu Moniaków przekazali na rzecz Skarbu Państwa pozostałą cząstkę swojej ojcowizny. Byli to Joanna z Łaciaków Wilczkowa i jej brat, na stałe mieszkający już w Budapeszcie –Aleksander Łaciak (a właściwie Sándor Lattyak). To ich starodawne dworskie osiedle otoczone potokami, w nieregularnym układzie, z widoczną w dalszym planie sylwetką Babiej Góry, robiło niesłychane wrażenie na każdym przybyszu.
Po śmierci ostatniej z rodu Joanny Wilczkowej w 1951 r., która zamieszkiwała starodawną siedzibę rodową na zasadzie dożywocia, zniszczony dwór wraz z zespołem budynków gospodarczych został odnowiony staraniem m.in. konserwatora zabytków – dr Hanny Pieńkowskiej. Tak zrodziła się myśl zorganizowania tutaj skansenu, gromadzącego i chroniącego spuściznę orawskiej kultury i historii. Z czasem za sprawą determinacji wielu ludzi, a szczególnie dr Wandy Jostowej, udało się odtworzyć dawną orawską wieś z jej zabudowaniami, małą architekturą, zakładami przemysłu wiejskiego i budynkami sakralnymi i użyteczności publicznej, która wciąż się rozwija i wzbogaca o nowe elementy.
Muzeum – Orawski Park Etnograficzny w obecnym kształcie wciąż się rozwija, jednocześnie jednak prezentuje tradycyjną kulturę materialną, społeczną oraz duchową ludności polskiej Orawy. Na prawie 12 hektarach znajduje się ponad 60 obiektów. Zagrody chłopskie ukazują warunki bytowe ludności od biednych po zamożnych gospodarzy, ich życie codzienne naznaczone ciężką pracą i czas świąteczny – pełen radości i nadziei – oba pełne rozmaitych zabiegów – obrzędów, zwyczajów i obyczajów mających zapewnić życiową pomyślność. Z kolei kuźnie, olejarnia, młynotartaku, folusz czy farbiarnia z maglem prezentują nie tylko technologie produkcji, trud żmudnej pracy rzemieślników, ale i umiejętność ludzi w bezkolizyjnym dla środowiska wprzęganiu sił natury w procesy wytwórcze. Wszystko to wespół małą architekturą i otaczającą przyrodą tworzy niepowtarzalny klimat podróży w czasie do świata naszych przodków.
Oprócz ekspozycji stałych skansen organizuje również wystawy czasowe o zróżnicowanej tematyce oraz rozmaite imprezy, spotkania i seminaria. Najważniejsze pośród nich jest Święto Borówki – największa, cykliczna impreza plenerowa o charakterze folklorystycznym odbywająca się w skansenie tradycyjnie w ostatnią niedzielę lipca. Program opiera się na występach zespołów regionalnych i ludowych, prezentacji dawnych zajęć i rzemiosł, produktów regionalnych polskiej i słowackiej Orawy oraz tańca i muzyki regionu. Świętu Borówki towarzyszą targi sztuki ludowej, konkursy, degustacja dań regionalnych oraz wiele innych atrakcji dla dorosłych i dzieci. Jednocześnie dbamy, aby nie był to zwykły festyn, promujemy tradycyjne rękodzieło i autentyczność – to, co najpiękniejsze w kulturze ludowej.
Nieodłącznym elementem w działalności muzeum stały się także zajęcia edukacyjne, których bogata oferta przyciąga rzesze turystów z całej Małopolski, a nierzadko także z odleglejszych zakątków kraju.
Dzisiejszy skansen zatem, podobnie jak niegdyś sam szlachecki dwór, pełni rolę ośrodka kulturalnego polskiej Orawy. Jego działalność: naukowa, edukacyjna, kulturotwórcza chroni i popularyzuje dziedzictwo regionu. Muzeum jest bowiem żywe przede wszystkim wtedy, kiedy istnieją widzowie-odbiorcy kultury i ludzie, którzy z całą swoją wiedzą i entuzjazmem będą chcieli i potrafili tę kulturę udostępnić.

Powstała ścieżka przyrodnicza

Zamontowano oznaczenia ścieżki przyrodniczej w postaci kamieni oznaczonych numerami. Oznaczenia w postaci bloków lokalnego piaskowca magurskiego z wyciętymi ręcznie numerami doskonale komponują się krajobrazem skansenu, dodatkowo, co ważne posiadają walor dostępności.

Ścieżka przyrodnicza to 25 stanowisk i ponad 60 gatunków roślin – kwiatów, krzewów i drzew rosnących na terenie muzeum, ale i całego regionu, opisanych w bardzo przystępny sposób, lecz i z dużą dawką informacji. W zasadzie jest to nie jedna, a cztery ścieżki, bo w zależności od pory roku będzie można uzyskać informacje na temat różnych gatunków.

Ścieżkę będzie można przejść z pomocą przygotowywanych właśnie aplikacji na urządzenia mobilne oraz folderu-przewodnika. Dodatkowo, z myślą o rodzinach z dziećmi i młodszych odbiorcach, przewidziano także możliwość zapoznania się z florą skansenu przez gry terenowe, tzw. questy, które również zostały przygotowane w wariantach wiosennym, letni, jesiennym i zimowym.

Tak pomyślane, innowacyjne, lecz jednocześnie nieingerujące zbytnio w naturę parku etnograficznego rozwiązania są efektem współpracy muzealników z ekspertką z Babiogórskiego Parku Narodowego – panią Katarzyną Fujak w ramach projektu “Muzea otwarte”.